Help: Blauwtong!

Een verslag van dag tot dag


Alle verhalen en fabels die vorig jaar de ronde deden ten spijt, als zouden "zwartkoppige schapen minder gevoelig lijken voor het blauwtongvirus" en vooral de "zwakkere en oudere schapen" getroffen worden, is op 9 augustus 2007 onze meest krachtige jonge (zwartkoppige) Hampshire Down-ooi getroffen door het virus.

Intussen is deze ooi uit de gevarenzone, maar hebben we er in totaal ook weer 6 slachtoffers bijgekregen waarvan er twee het helaas niet hebben gered. Alle slachtoffers zijn Hampshire Downs: ooien en rammen, lammeren en volwassen dieren. De Devon & Cornwall Longwools zijn tot nu toe gespaard gebleven. Laten we hopen dat het hierbij blijft, maar dat is nog lang niet zeker. Het is nog een lange tijd tot half december, het moment dat vorig jaar de besmettingsgolf tot stilstand kwam.

Normaal loop je niet zo snel te koop met het feit dat je een ziekte onder je schapen hebt, maar in dit geval wordt dat anders: het aantal besmettingen in Nederland en België neemt in een razend tempo toe en we worden al regelmatig benaderd met vragen over hoe wij mogelijk zieke dieren hebben herkend en hoe wij zieke en 'verdachte' dieren behandelen. Voor ons reden om verslag te doen van onze blauwtong-ervaringen vanaf dag 1, zodat we daar hopelijk andere bezorgde schapenhouders mee kunnen helpen. Onderaan deze pagina hebben we een samenvatting geplaatst hoe wij zieke dieren herkennen en wat we vervolgens doen.


» Reageer op dit artikel



Dinsdag 4 maart 2008

Terwijl we er vanuit gingen dat 'blauwtong 2007' bij ons op 14 december was geëindigd, heeft de slot-episode zich pas afgespeeld op 4 maart 2008. Althans, de gebeurtenissen van deze dag zouden wel eens kunnen worden toegeschreven aan de blauwtongbesmetting van 2007.

De laatste nog drachtige ooi, die tijdens de scan gust bleek te zijn en met veel inspanningen alsnog drachtig is geworden, bleek deze ochtend - 2 weken voor de beoogde aflamdatum - ernstig te 'vuilen'. Voor mij stond direct vast dat ze op korte termijn zou gaan verwerpen. 's Middags leek de ooi er al redelijk op te werken, maar omdat het proces totaal niet wilde vlotten, is de veearts ingeschakeld. Het zag er inderdaad slecht uit: ze had geen ontsluiting en gezien de hoeveelheid en soort uitscheiding, zou afwachten te veel risico's voor de ooi opleveren. In feite was de enige optie om de lammeren via keizersnede te halen.

De keizersnede bleek inderdaad de enige optie: de vruchten verkeerden in verregaande staat van ontbinding. Na een keizersnede moet een ooi normaal gesproken weer vrijwel direct normaal functioneren. Onze ooi deed dat helaas niet, door de veeartsen werd zelfs gevreesd voor een buikvliesontsteking, wat vrijwel altijd fataal afloopt voor het dier. Een zeer intensieve behandeling met antibiotica en ontstekingsremmers en pijnstillers is gestart en gelukkig werden na ruim een week mijn inspanningen beloond: de ooi is volledig hersteld.

Na de 'blauwtong 2007' rollen we waarschijnlijk meteen in 'blauwtong 2008'. De tijd schrijdt voort, we weten dat er in mei onvoldoende vaccin voor alle gevoelige dieren beschikbaar zal zijn en de overheid lijkt nog steeds geen beslissing over de vaccinatiestrategie te durven nemen. Ik bepaal intussen voor mezelf onze eigen strategie om zonder vaccin zo min mogelijk dieren te moeten verliezen. We willen dit niet opnieuw meemaken.


Vrijdag 14 december 2007

Op 145 dagen dracht heeft onze 'blauwtong-ooi' afgelammerd; zij was 3 weken drachtig toen ze ernstig aangetast werd door het blauwtong-virus. Tijdens de drachtigheidsscan in oktober werd zij gescand op 1 levend lam. Na de waterblaas wilde de geboorte niet vlotten, zodat we het lam hebben gehaald. Opvallend was dat het lam nog helemaal niet in het geboortekanaal zat en we het uit het diepste van de baarmoeder hebben moeten halen.

Spijtig genoeg wilde de ademhaling niet op gang komen. We hebben werkelijk alle hulpmiddelen uit de kast gehaald om de ademhaling op te wekken maar niets mocht baten. Hoewel we er met de ziektegeschiedenis van de ooi rekening mee hadden gehouden dat er een lam uit zou komen dat dood of niet levensvatbaar zou zijn, is het toch erg frustrerend om het kloppend hartje van het diertje langzaam uit te voelen gaan. Het was een mooi ooilam van bijna 5 kilo waar op het oog verder niets aan mankeerde.

Tot onze grote verbazing kwam er vervolgens nog een pootjesblaas. Terwijl we rekening hielden met 1 lam, zat er dus een tweede lam in! Ook deze moest van heel ver uit de baarmoeder worden gehaald en het geboorteproces van het eerste lam leek zich te herhalen: ook het tweede lam leek niet te kunnen ademen. Maar gelukkig (voor met name de ooi) kwam het tweede lam met zeer veel moeite en heel veel kunst- en vliegwerk wel op gang. Dit tweede ooilam groeit inmiddels uit tot een heel mooi type lam.

-

Dag 77 t/m 88: woensdag 24 oktober t/m zondag 4 november 2007
De schapen die bij ons in augustus een behoorlijke blauwtongbesmetting hebben gehad, kampen op dit moment met wat naweeën. Bij alle dieren die behoorlijk stijf en kreupel zijn geweest, wordt op dit moment de oude hoornwand van de klauwtjes afgestoten. Bij sommige klauwtjes komt in een keer de complete hoornschoen los. Duidelijk zichtbaar is ook de nieuwe gezonde hoornwand die vanuit de kroonrand weer normaal uitgroeit, sinds de dieren weer 'genezen' zijn.

Dit zijn op zichzelf geen zorgwekkende toestanden, maar het is wel belangrijk de klauwtjes van de dieren die blauwtong hebben gehad, regelmatig te controleren en de grootste losse stukken weg te snijden. Gezien de groeisnelheid van de hoornwand, zullen de klauwtjes van onze dieren over een maand of drie weer helemaal gezond zijn.

- - - -

Dag 72 t/m 76: vrijdag 19 oktober t/m dinsdag 23 oktober 2007
Nachtvorst! De weersomstandigheden zijn ons gunstig gezind de laatste dagen. Hopelijk zullen de meeste knutten met de lage temperaturen van de afgelopen en de komende dagen snel het loodje leggen. Rijp op het gras en op de schapen is altijd een mooi gezicht, maar nu natuurlijk helemaal. Op de foto's drie van onze blauwtong-slachtoffers die weer helemaal in topvorm zijn. Gelukkig geen wolverlies of blijvend conditieverlies bij deze dieren.

- -

De website van het Belgische Voedselagentschap leert dat het aantal nieuwe besmettingshaarden nu gestaag afneemt. Hoewel er nu toch nog dagelijks 25 tot 50 nieuwe besmette bedrijven bij onze zuiderburen worden gemeld, zijn het er beduidend minder dan een maand geleden, toen er dagen waren dat er tussen 200 en 300 nieuwe haarden werden bijgeteld. Overigens zou de Nederlandse overheid naar mijn mening wat kunnen leren van de Belgische, als het gaat om de informatievoorziening aangaande blauwtong, maar dat terzijde.

Onze guste ooi blijkt ook een blauwtong-effect te zijn. De ooi is niet ziek geweest, maar de ram die haar op 17 dagen na de eerste dekking opnieuw moest dekken, had juist op die dag hoge koorts. Hoewel hij weinig uiterlijke symptomen heeft gehad en ook redelijk enthousiast achter zijn koppeltje dames bleef aanhobbelen, heeft hij blijkbaar niet de puf gehad haar opnieuw te dekken. Omdat het ook niet de laatste ooi was die door hem (naar nu blijkt wel succesvol) is gedekt, is het uitblijven van de herdekking aan mijn aandacht ontglipt.


Dag 57 t/m 71: donderdag 4 oktober t/m donderdag 18 oktober 2007
In de afgelopen periode geen nieuwe ziektegevallen op 't Hof. Het blijft opletten: zo is de laatste dagen onze meest waardevolle jonge ram stijf op de benen. Hoewel je dan direct aan blauwtong denkt, is het in zijn geval waarschijnlijk een flinke, verkeerd aangekomen kopstoot van een van de volwassen rammen geweest. We houden het nauwlettend in de gaten.

Het scannen van de ooien op drachtigheid.

Vandaag, donderdag 18 oktober, heeft Frank Glorie (www.schapendokter.nl) onze ooien op drachtigheid gescand. Ooien waarbij we twijfelden of ze drachtig waren, zijn 'gewoon' drachtig van tweelingen terwijl een ooi waarbij we geen moment hebben getwijfeld, gust blijkt te zijn. "Last but not least": het meest benieuwd waren wij (en velen met ons) naar de uitslag van onze 'blauwtong-ooi'. Zij is enorm ziek geweest met zeker 4-5 dagen hoge koorts, heeft een week niet gegeten en viel vele kilo's af. Op dit moment is ze bovendien in een flinke overconditie, wat mij helemaal deed vermoeden dat ze gust zou zijn. Maar: ze is drachtig! Frank Glorie constateerde weliswaar maar 1 vrucht, maar wel een beweeglijke, dus een levend lam.

De volgende uitdaging in de hele blauwtong-affaire is het drachtig krijgen van de guste ooi. Zij was gedekt door een ram die ook besmet is geweest en flinke koorts heeft gehad. Omdat zijn koortspiek alweer 65 dagen geleden was, gaan we de gok maar nemen. De kans dat hij de ooi nog zou kunnen besmetten, lijkt mij minimaal.


Dag 48 t/m 56: dinsdag 25 september t/m woensdag 3 oktober 2007
Geen bericht is goed bericht: dat geldt in ieder geval voor onze schapen. Het is alweer bijna 4 weken geleden dat ik ons laatste nieuwe blauwtong-slachtoffer aantrof. Van rustig achterover leunen is nog geen sprake. Hier en daar verneem ik toch ook in het zuiden (België en Zuid-Nederland) weer oplevingen van de ziekte. Waakzaamheid blijft dus geboden.

Positief lijken nu ook de berichten over vaccinatie: niets lijkt (in Europees verband) vaccinatie nog in de weg te staan. Minder positief zijn andere berichten: zo zouden rammen blauwtong kunnen overbrengen via een dekking. Slechte timing, zo voor velen midden in het dekseizoen. Had men dit niet veel eerder kunnen melden?

Van verschillende kanten bereiken mij reacties over succesvolle homeopathische behandeling van met blauwtong besmette schapen. Opzienbarend in dit opzicht is dat de LTO-uitgave Nieuwe Oogst aandacht besteedt aan de toepassing van homeopathie bij blauwtong. Schapenhoudster Mirjam Wiskerke-Zijdewind schreef haar eerste ervaringen met blauwtong op. Haar verhaal "Delphine" is het lezen waard: zij past bij haar dieren naast de reguliere diergeneeskundige behandeling tevens homeopathische middelen toe. Bovenal is het een weergave van het enorme leed dat zoveel schapenhouders treft, waarbij onbegrijpelijkerwijs de ziekte in dit geval niet eens werd onderkend door twee verschillende veeartsen.


Dag 41 t/m 47: dinsdag 18 september t/m maandag 24 september 2007
Gelukkig geen nieuwe ziektegevallen in onze kudde in de afgelopen week. Eind vorige week wel grote ongerustheid over de beste ooi uit onze kudde: zij was duidelijk niet fit. Direct behandelen met medicijnen was ook niet nodig omdat er geen sprake van koorts of andere symptomen was. Ik heb bij haar wel direct de eerder vermelde tip toegepast: dagelijks een boterham met Sambucol, het weerstandverhogende vlierbessenextract. Ik ben normaal gesproken vrij nuchter bij het toepassen van allerlei speciale middeltjes, maar bij sommige dieren haal je alles uit de kast. Intussen is deze jaarlingooi weer zo fris als een hoentje.

De gezonde schapen zijn nu 3 weken continu opgestald. Voorlopig blijft dat zo. De muggenactiviteit is op 't Hof en in de weilanden gigantisch hoog. Het is natuurlijk niet uit te sluiten dat de knutten ook binnen zitten, maar het zullen er altijd minder zijn dan buiten.

Een idee dat ik eerder al had en vorige week op een blauwtong-bijeenkomst door een viroloog bevestigd kreeg, is het vermelden waard. Het is niet uitgesloten dat virus-materiaal uit een besmet schaap via injectienaalden wordt overgebracht op gezonde dieren. Gebruik dus bij het injecteren van dieren (antibiotica, vaccins, ontwormingsmiddelen etc.) voor ieder dier een schone naald. Bedenk daarbij dat ook ogenschijnlijk gezonde dieren een subklinische besmetting kunnen hebben doorgemaakt.


Dag 40: maandag 17 september 2007
Het lijkt erop dat wij met onze schapen in rustiger vaarwater terecht komen. Het is een gewaagde uitspraak: de ervaring leert dat een ogenschijnlijk gezond dier een uur later koorts kan hebben.

De (tussen)balans opmakend: van de 27 schapen zijn er 7 getroffen door het blauwtongvirus. Vijf daarvan hebben het overleefd en zullen waarschijnlijk geen restverschijnselen overhouden, al zal dat voor sommige nog een hele tijd gaan duren. Twee dieren zijn gestorven: een voor ons veelbelovend ramlam en een drachtige jaarlingooi uit een goede lijn. Of de vruchten van de overlevende ooi het hebben gered zal binnenkort blijken.

De verslaggeving gaat door zolang ik nuttige tips kan melden of er belangrijk nieuws over onze eigen kudde is. Dit zal misschien niet elke dag het geval zijn.


Dag 39: zondag 16 september 2007
Alles is nog steeds rustig op 't Hof. Er zijn geen dieren meer onder behandeling. De dieren die ziek zijn geweest krijgen wel een speciale behandeling: om snel weer in conditie te komen krijgen zij wat meer pulp en krachtvoer dan de gezonde dieren en zij zijn de enige die overdag buiten lopen, om vooral het beenwerk weer in goede conditie te krijgen. Een aantal van deze dieren ligt nog steeds meer dan normaal.

De gezonde dieren blijven binnen zolang het virus actief is. Binnenkort zullen de drachtige ooien worden gescand. De grote vraag zal zijn of de besmette ooi die de ziekte heeft overleefd, nog drachtig zal zijn.


Dag 38: zaterdag 15 september 2007
Vandaag gelukkig opnieuw goed nieuws te melden over onze eigen schapen: alle gezonde dieren staan nog gezond op stal en de besmette dieren gaan goed vooruit. Het ramlam dat ruim 3 weken geleden ziek werd, is superfit, maar sinds vandaag aan de diarree. Hetzelfde maakten we eerder mee met de ooi waar het 38 dagen geleden mee begon: in de periode dat ze, op de kreupelheid na, duidelijk aan de beterende hand was, raakte ze aan de waterdunne diarree. Hoewel ze al een hele tijd geen medicijnen meer kreeg, is het goed mogelijk dat de diarree het gevolg is van het medicijngebruik. Frank Glorie (www.schapendokter.nl) adviseerde me als het lang aanhoudt een anti-diarreeproduct (elektrolyten voedingssupplement) te verstrekken. Het probleem loste zich bij de ooi na een aantal dagen vanzelf op. Ik verwacht hetzelfde proces bij het ramlam.

Weer een aantal tips van andere schapenhouders:

Wat betreft sondevoeding: sommige dieren zijn te benauwd of hebben te veel slijmproductie om normaal via de bek of via een speenfles te worden gevoerd. Er is dan een groter risico op verslikken, slokdarmverstopping of zelfs verstikking, doordat slijm in de longen terecht komt. Vloeibaar voedsel en vooral ook vocht zal dan via een sonde moeten worden toegediend. Er bestaan kalverensondes waarmee ook veilig een schaap kan worden gesondeerd. Over het aanbrengen van de sonde nog een praktische tip: als je denkt dat de sonde goed zit (in de maag): voorzichtig en niet te hard op de slangmond blazen. Je oor tegen de maag aanleggen: als je het hoort borrelen zit je in de maag; zit je in de luchtpijp, dan zal het dier hoesten.

En wat betreft de knoflook-therapie: veel schapenhouders voeren hun dieren inmiddels knoflook, in uiteenlopende vormen: op oliebasis, pure knoflookteentjes, knoflookpoeder of knoflooksnippers. In poeder- of snippervorm zijn er ook combinaties mogelijk met fenegriek. Fenegriek is ook weer een bekend 'paardenmiddel' dat verzachtend voor de luchtwegen is. Een schapenhouder wees me erop dat de dieren die last hebben van de luchtwegen hier baat bij zouden kunnen hebben. Ik heb het zelf niet uitgeprobeerd.


Dag 37: vrijdag 14 september 2007
Voor onze schapen hebben we nu even een adempauze: de gezonde dieren ogen nog fit, de nog resterende besmette dieren gaan goed vooruit. Dat geldt helaas niet voor veel andere schapenhouders.

Nog een aantal nuttige tips van andere schapenhouders:

Ik ontvang positieve berichten over de vlieg-(en hopelijk ook knut-)werende werking van Tea Tree-olie. Verdund aanbrengen op de onbewolde delen van het schaap. Omdat Tea Tree snel vervluchtigt, zal het naar mijn idee wel dagelijks moeten worden aangebracht.

Vandaag ook een tip, die mij in ieder geval aangenaam heeft verrast: het gebruik van Sambucol, een natuurlijk middel op basis van vlierbessen dat weerstandverhogend zou kunnen werken. De vlierbes zou antivirale eigenschappen bezitten. Een schapenhoudster meldde mij vandaag dat haar Kerry Hills met snotneuzen weer fit zijn sinds ze haar dieren iedere dag een boterham met een aantal druppels Sambucol geeft; ze begon hiermee nadat ook bij haar een dier was gestikt als gevolg van het blauwtongvirus. Sambucol is verkrijgbaar bij drogist en apotheek.


Dag 36: donderdag 13 september 2007
Helaas: we hebben de ooi vanmiddag moeten laten inslapen. Nadat ze vanochtend niet meer in de benen kon komen, kreeg ook zij onoverkomelijke problemen met de ademhaling. Het tweede dodelijke slachtoffer binnen een week.

Wat me zorgen baart, is dat van de tot nu toe zeven slachtoffers in onze kudde, de laatste drie ernstige problemen in de luchtwegen hebben gehad, wat bij de laatste twee tot de dood heeft geleid.

De gezonde schapen liggen tevreden te herkauwen in de stal. Laat dat alsjeblieft ook zo blijven.


Dag 35: woensdag 12 september 2007
De ooi (dag 5) verslechtert op dit moment nog steeds. Wat wel is verbeterd, is de pijnlijke bek: de lippen lijken minder gezwollen te zijn, waardoor ze ook meer eetlust krijgt. Ze 'snoept' door de dag heen wat brokken, pulp en vers gesneden gras en ze reikt zelf naar de speenfles met geweekte brok. Ze is enorm stijf op de benen maar wat zorgwekkend is, zijn de luchtwegen: ze lijkt behoorlijk wat oedeem in de keel te hebben en ze ademt met veel 'geluid' en buikslag. Omdat de problemen zich nu vooral in de luchtwegen voordoen, ben ik overgestapt op antibiotica die meer specifiek op de luchtwegen gericht zijn (op basis van oxytetracycline). Daarnaast krijgt ze nu dagelijks een bruistablet (acetylcysteïne), omdat ik daar toch veel positieve geluiden over hoor. Je probeert toch al het mogelijke te bedenken om het dier er doorheen te slepen.

De zieke ooi, waarbij duidelijk zichtbaar de verdikte keel (dit is niet allemaal wol !) en ook de minder gezwollen lippen. Ook een positief beeld: achter de zieke ooi staat het duidelijk fittere ooilam   De zieke ooi, waarbij duidelijk zichtbaar de verdikte keel (dit is niet allemaal wol !) en ook de minder gezwollen lippen

Op de foto's de zieke ooi, waarbij duidelijk zichtbaar de verdikte keel (dit is niet allemaal wol !) en ook de minder gezwollen lippen (vergelijk de foto's van hetzelfde dier op dag 32). Op de linkerfoto ook een positief beeld: achter de zieke ooi staat het duidelijk fittere ooilam (vergelijk de foto's van dag 23 en 24).

De gezonde dieren zijn nog steeds gezond. De andere patiënten gaan goed vooruit, de jaarlingram en het ramlam gaan zelfs als een raket vooruit.

Uit de dagelijkse reacties die ik krijg, blijkt dat meer mensen 'geloven' in de knoflook-therapie. Het wordt al door verschillende mensen toegepast onder het mom van 'baat het niet, dan schaadt het niet'. Een schapenhouder wees mij bovendien op het bestaan van likblokken die knoflook bevatten, oorspronkelijk bedoeld als afweer tegen (myasis)vliegen.

Afgaand op de vele reacties lijkt mijn verslaglegging in een grote behoefte te voorzien, zozeer zelfs dat het onze eigen verwachtingen overtreft: het wordt dagelijks door honderden mensen gelezen. Dagelijks ontvang ik vaak heel sympathieke reacties van 'lotgenoten', soms alleen met hun eigen verhaal, vaak ook met nuttige tips en beproefde adviezen. Iedereen bedankt voor de reacties, die ook mij weer helpen. Schroom niet een nuttige tip door te geven, zodat anderen er wellicht ook hun voordeel mee kunnen doen.


Dag 34: dinsdag 11 september 2007
De ooi wordt zieker. Bij onze zieke dieren lijkt het erop dat de meest cruciale periode begint op de derde of vierde dag. Als ze het kunnen volhouden tot de zevende/achtste dag, gaan ze het ook wel redden. De eerste dagen kunnen ze zelf nog wel een beetje eten. Daarna wordt de bek zo gezwollen en pijnlijk dat ze dat niet meer kunnen. De problemen in de poten worden bij ons ook pas serieus na een dag of drie/vier. Na een week nemen de zwellingen in de bek bij onze dieren duidelijk af en beginnen ze zelf weer wat te eten.

De ooi ligt kreunend en steunend in de stal, komt ook niet in de benen als ik met de injectienaalden aankom. De speenfles accepteert ze nog goed. Gelukkig nog steeds geen snot of overmatige speekselvorming, wat toch wel het allergrootste gevaar lijkt te zijn. Vannacht is weer een Hampshire Down van een kennis gestikt, de tweede in haar stal.

Weer een tip van een Belgische schapenhouder: zijn Kerry Hills zijn gek op akker- of haagwinde. Zelfs zijn zieke ram wilde dit 'onkruid' graag blijven eten toen hij flink ziek was. Hij was ook enthousiast over mijn 'knoflook-kuur' en geeft zijn schapen nu gepelde teentjes knoflook te eten. Hij vertelde erbij dat veel mensen die in Zweden op trektocht gaan en niet gestoken willen worden door muggen, dagelijks veel knoflook eten. Het blijkt zeer doeltreffend te zijn.


Dag 33: maandag 10 september 2007
Vandaag is de boel redelijk stabiel. Gezonde opgestalde dieren nog gezond. Het ooilam dat sinds 10 dagen ziek is en behoorlijk was opgeknapt, wordt nog wel nauwlettend in de gaten gehouden. Ze is nog erg traag, zakt bij het lopen door de achterhand en hoest zo nu en dan.

De drachtige ooi die zaterdag ziek werd, voelt zich ellendig maar heeft gelukkig nog geen last van oedeem, snot en overmatig speekselen. Eten doet ze zelf niet. Ze wordt dagelijks behandeld met antibiotica en pijnstillers/ontstekingsremmers en een paar keer per dag met een speenfles bijgevoerd.


Dag 32: zondag 9 september 2007
Geen spannende ontwikkelingen vandaag. De drachtige ooi die gisteren aan de ziekenboeg is toegevoegd is gelukkig koortsvrij: binnen een dag is de lichaamstemperatuur gezakt van 41,0 naar 39,4. Wellicht maakt dat de risico's voor de dracht wat kleiner: we zullen zien. Het dier wordt wel zieker op het moment, wat ook te verwachten is gezien de ervaringen met de anderen. De lippen zijn behoorlijk gezwollen en pijnlijk, waardoor ze nauwelijks nog zelf kan eten. Honger heeft ze wel, ze neemt de speenfles met geweekte lammerenbrok gretig aan. Speekselen en snotteren doet ze gelukkig (nog) niet, ze wordt wel wat stijver op de benen.

De andere 'patiënten' sukkelen rustig voort. De gezonde dieren lijken nog gezond en krijgen inmiddels ook knoflookolie door het voer, een bekend 'paardenmiddel' tegen insecten. De stal lijkt wel een shoarma-tent.....


Deze foto laat zien dat de ooi opgezette lippen heeft. Verder is er geen overmatig speekselen of snot te zien. Wel zijn de lippen bij aanraking pijnlijk en eet ze daardoor ook slecht.   Deze foto toont een kenmerk dat verschillende van onze zieke dieren laten zien: regelmatig krullen ze de bovenlip op als teken van ongenoegen.

Deze foto's van het laatste slachtoffer maken nog eens duidelijk dat de ziekteverschijnselen soms nauwelijks zichtbaar zijn. De foto links laat zien dat de ooi opgezette lippen heeft. Verder is er geen overmatig speekselen of snot te zien. Wel zijn de lippen bij aanraking pijnlijk en eet ze daardoor ook slecht. De foto rechts toont een kenmerk dat verschillende van onze zieke dieren laten zien: regelmatig krullen ze de bovenlip op als teken van ongenoegen.


Dag 31: zaterdag 8 september 2007
Slecht nieuws vandaag: het ramlam heeft het helaas niet kunnen redden. Bij ons dus het eerste dodelijke slachtoffer. Vanochtend ook nog een nieuw slachtoffer gevonden in de stal: een drachtige ooi. Ook weer niet alert genoeg: ze blijkt 41.0 koorts te hebben. Verder is er weinig aan te zien, maar dat zal wel snel veranderen gezien mijn ervaringen met de andere slachtoffers. Dit dier direct gespoten met antibiotica en pijnstillers/ontstekingsremmers en verplaatst naar de ziekenboeg waar ze de hele dag kan eten. Eten en ook grazen doet ze gelukkig nu nog wel.

Het nut van mijn verslaglegging blijkt intussen: ik krijg van diverse schapenhouders uit Nederland en België adviezen en ervaringen toegestuurd. Zo kreeg ik van een Belgische fokker een nuttige tip in verband met het vele slijm in het ramlam. Al meer dan 20 fokkers uit zijn kennissenkring hadden bij dieren met veel oedeem en slijmproductie goede resultaten geboekt met het humane medicijn acetylcysteine. Dit is gewoon als bruistablet of poeder in drogist of apotheek verkrijgbaar, bedoeld voor mensen met chronische bronchitis of acute aandoeningen aan de ademhalingsorganen. Hij adviseert een dagelijkse hoeveelheid van 600 mg per dier, toe te dienen met een kleine 10 cc spuit. Ik zal het zelf zeker gaan uitproberen.


Dag 30: vrijdag 7 september 2007
Het ramlam is gisteren in de loop van de dag verslechterd. In de loop van de middag is hij steeds meer slijm gaan uitscheiden, uit zijn neus en uit zijn bek. Op een gegeven moment werd het zelfs lichtroze doordat hij bloed opgaf. Het dier snakte met open bek naar adem. Dat was voor mij het moment de veearts in te schakelen om het arme dier te euthanaseren. Maar in de tijd dat de veearts zijn spreekuur moest afwerken, zagen we toch een minimale verbetering. Als zo'n dier zo kan vechten voor zijn leven, verdient hij ook een kans.


Een ramlam met blauwtong op zijn dieptepunt: bebloed slijm uit neus en bek en nauwelijks nog kunnen ademen.

Dus: hij leeft nog. Hij hangt weliswaar nog steeds tussen leven en dood maar we zien ook minuscule verbeteringen aan het dier: hij speekselt stukken minder en er zit geen bloed meer bij, hij ademt zwaar maar wel weer door zijn neus, hij is weer in staat liggend te ademen, hij is zelfstandig water gaan drinken en heeft de speenfles met sterk verdunde opgeloste brokken met propyleenglycol geaccepteerd. Nu is het afwachten of de verbetering door zal zetten of dat hij het alsnog gaat verliezen.

De andere slachtoffers gaan goed. Zelfs het ooilam dat pas een week ziek is, krijgt geen medicijnen meer. De gezonde schapen zijn - althans voor het oog - nog steeds gezond.


Dag 29: donderdag 6 september 2007
Vandaag goede en slechte berichten. Het slechte nieuws is dat het ramlam dat het laatst getroffen is (6 dagen ziek) erg benauwd is sinds gisterenavond. Hij hoest erg veel slijm op en heeft moeite met ademhalen. Vanochtend heeft hij als noodmaatregel een (eenmalige) injectie met corticosteroïden gehad. Gelukkig is het een beer van een ramlam en heeft hij nog aardige kracht om het slijm er ook uit te hoesten. Dat wordt voor hem (en voor ons) een zeer spannende dag.

Het goede nieuws betreft de andere 4 patiënten. Het ramlam dat 2 weken geleden ziek werd en ook erg slecht is geweest, loopt rond alsof hij nog nooit ziek is geweest. Ook de jaarlingram is een stuk mobieler. Zelfs het ooilam dat pas een week ziek is, boekt duidelijke vooruitgang: nog wel pijnlijk op de poten maar weer voldoende eetlust en alert. De gezonde, opgestalde schapen zijn gelukkig ook nog vrij van ziekteverschijnselen.


Op de foto's het ramlam dat momenteel op het randje balanceert. Hoe ziek kun je je voelen? Het dier produceert veel slijm en heeft het benauwd. Duidelijk zichtbaar zijn ook de gezwollen lippen en het oedeem tussen de kaaktakken.   Op de foto's het ramlam dat momenteel op het randje balanceert. Hoe ziek kun je je voelen? Het dier produceert veel slijm en heeft het benauwd. Duidelijk zichtbaar zijn ook de gezwollen lippen en het oedeem tussen de kaaktakken.

Op de foto's het ramlam dat momenteel op het randje balanceert. Hoe ziek kun je je voelen? Het dier produceert veel slijm en heeft het benauwd. Duidelijk zichtbaar zijn ook de gezwollen lippen en het oedeem tussen de kaaktakken.


Dag 28: woensdag 5 september 2007
Een maand blauwtong in onze kudde. Vandaag nog steeds alles onder controle. Dat geldt niet voor iedereen: ik hoor van kennissen en ook van onbekende schapenhouders dat er veel slachtoffers vallen, ook onder dieren die met grote zorg behandeld worden. Belangrijkste doodsoorzaak lijkt toch wel verstikking te zijn.

Stand van zaken in onze ziekenboeg: de laatste slachtoffers (5 en 6 dagen ziek) eten nog nauwelijks zelf, het ooilam loopt ronduit slecht, het ramlam een stuk beter. Ook een typisch beeld bij het ooilam: ze ligt regelmatig met opgekrulde bovenlip. Teken van ongenoegen. Het ramlam heeft nog erg opgezette en pijnlijke lippen en tandvlees. Deze twee zijn nog niet uit de gevarenzone.

De jaarlingram en ook het ramlam dat enkele dagen geleden nog erg benauwd was (beide 14 dagen ziek), boeken goede vooruitgang. Ze eten redelijk goed, de oren staan weer goed, ze bewegen een stuk beter en beginnen zelfs al weer wat imponeergedrag naar elkaar te vertonen. Voor deze dieren dus geen medicijnen meer. Eten doen deze twee en ook de ooi (28 dagen ziek) weer behoorlijk goed: door de dag heen eten ze zeker 1 kilo (drooggewicht) geweekte pulp en 2 kilo droge lammerenbrok.

De 22 nog gezonde dieren (drachtige ooien, lammeren en dekrammen) staan permanent op stal. De komende weken zal blijken of deze methode effect heeft op het aantal nieuwe besmettingen.


Het ooilam heeft een vieze bek door het speekselen. Verder zie je aan de buitenkant weinig aan dit dier, maar deze is erg ziek.   Het ramlam heeft zichtbaar opgezette lippen. Verder zie je aan de buitenkant weinig aan dit dier, maar deze is erg ziek.

Deze foto's maken duidelijk dat het ziektebeeld niet altijd even duidelijk is. Het ooilam links op de foto's heeft een vieze bek door het speekselen, het ramlam rechts op de foto's heeft zichtbaar opgezette lippen. Verder zie je aan de buitenkant weinig aan deze dieren, maar ze zijn erg ziek.

Een beeld dat wij van onze Hampshire's niet kennen: de dieren die aan de beterende hand zijn maar nog wel pijnlijke poten hebben, liggen vaak op hun zij met gestrekte poten en de kop achterover. Schijnbaar om de poten te ontlasten.

Een beeld dat wij van onze Hampshire's niet kennen: de dieren die aan de beterende hand zijn maar nog wel pijnlijke poten hebben, liggen vaak op hun zij met gestrekte poten en de kop achterover. Schijnbaar om de poten te ontlasten.

Een ziekteverschijnsel dat bij onze zieke dieren duidelijk aanwezig is: nauwelijks kunnen lopen.

Een ziekteverschijnsel dat bij onze zieke dieren duidelijk aanwezig is: nauwelijks kunnen lopen

Dit ramlam voelt zich zichtbaar prettiger, de eerste ziekteverschijnselen openbaarden zich bij hem 2 weken geleden. Rechts de foto die we een week eerder maakten van hetzelfde dier.   Dit ramlam voelt zich zichtbaar prettiger, de eerste ziekteverschijnselen openbaarden zich bij hem 2 weken geleden. Rechts de foto die we een week eerder maakten van hetzelfde dier.

Dit ramlam voelt zich zichtbaar prettiger, de eerste ziekteverschijnselen openbaarden zich bij hem 2 weken geleden. Rechts de foto die we een week eerder maakten van hetzelfde dier.



Dag 27: dinsdag 4 september 2007
De situatie in onze kudde is vandaag redelijk stabiel. Het ramlam dat sinds zaterdag ziek is, begint ook alweer zelf te eten. Het ooilam van afgelopen vrijdag nog niet, deze krijgt dus nog geweekte brok met de speenfles.

Het ramlam dat al twee weken ziek is, loopt behoorlijk goed, maar heeft nog wel last van oedeem in de keel. Dit is een risico. Ik hoor verschillende berichten van andere schapenhouders dat schapen stikken of dreigen te stikken door oedeemvorming in de keel.

Groot probleem lijkt op dit moment de beschikbaarheid van medicijnen te zijn. Rimadyl cattle is de komende 14 dagen in het hele land niet leverbaar. Gelukkig zijn er nog alternatieven voorhanden, zoals Ketofen of Tolfine Resp. Nadeel van deze middelen is dat ze in principe dagelijks toegediend moeten worden.

Op de foto's een typerend beeld van de getroffen schapen die aan de beterende hand zijn. Ze willen weer grazen maar zijn te pijnlijk op de poten om te staan of te lopen. Ze zijn dus liggend aan het grazen.


Een typerend beeld van de getroffen schapen die aan de beterende hand zijn. Ze willen weer grazen maar zijn te pijnlijk op de poten om te staan of te lopen. Ze zijn dus liggend aan het grazen.   Een typerend beeld van de getroffen schapen die aan de beterende hand zijn. Ze willen weer grazen maar zijn te pijnlijk op de poten om te staan of te lopen. Ze zijn dus liggend aan het grazen.

Dag 25 en 26: zondag 2 en maandag september 2007
Helaas op zondag weer een nieuw slachtoffer: een ramlam. Nu dus 5 ernstig zieke dieren in de ziekenboeg: een 2-jarige (drachtige) ooi, een jaarlingram, een ooilam en twee ramlammeren. Rammen en ooien door elkaar: vechten en dekken kunnen ze toch niet en zo kunnen deze dieren continu pulp en brok ter beschikking hebben.

De nog gezonde schapen staan apart van de zieke. Voor de gezonde schapen hebben we nu rigoureuzere maatregelen genomen: alle schapen staan op stal. Boven de schapen hangt windbreekgaas dat is ingesmeerd met het insecticide Alfacron Plus. Het contact met de knutten kun je nooit uitsluiten, maar ik verwacht dat de 'knutten-druk' op de dieren op deze manier lager zal zijn dan buiten. Op dit moment is de leus toch: "redden wat er nog te redden valt".


Vanwege de blauwtong staan alle schapen nu op stal. Boven de schapen hangt windbreekgaas dat is ingesmeerd met het insecticide Alfacron Plus.


Dag 23 en 24: vrijdag 31 augustus en zaterdag 1 september 2007

Goede en slechte berichten.
Het goede bericht is dat de ooi waar het ruim 3 weken geleden allemaal mee begon, nu duidelijk vooruitgang boekt in de beweeglijkheid. Terwijl ze de afgelopen tijd alleen liggend kon eten en grazen, zien we haar deze dagen ook regelmatig staande aan de voerbak en staande grazen. Dus daar kunnen we zeker een beetje vrolijker door worden!


Het ooilam heeft dikke lippen, neusuitvloeiing en overmatige speekselvorming.   Het ooilam heeft dikke lippen, neusuitvloeiing en overmatige speekselvorming.

Waar we minder vrolijk door worden is dat we sinds vrijdag weer een nieuw slachtoffer hebben: een ooilam. Ook weer een van de krachtigste uit het koppel. Ze bleef achter bij het koppel, graasde nauwelijks en blijkt ook opgezette lippen, veel speekselvorming en neusuitvloeiing te hebben. Ondanks de koorts van 41,0 is ze nog relatief levendig. Ook dit dier is nu dus onder behandeling en verplaatst naar de ziekenboeg: een kleine wei met inloopstal waar continu geweekte pulp en lammerenbrok, smakelijk hooi/kuilgras en verschillende emmers water beschikbaar zijn.

De doelstelling voor deze herfst en winter is bijgesteld: terwijl we normaal druk zijn met mooie ram/ooi-combinaties te maken en uitkijken naar de geboortes van de lammeren, hebben we nu nog maar één uiterst belangrijk doel: onze schapen in leven houden.


Dag 20 t/m 22: dinsdag 28 t/m donderdag 30 augustus 2007
Geen nieuwe ontwikkelingen deze dagen. Geen nieuwe slachtoffers en de 3 zwaarste slachtoffers zijn stabiel en buiten levensgevaar. De problemen in de bek lijken te verdwijnen: de jaarling en het lam eten zelf weer. De grootste problemen zitten nog steeds in de spieren en/of gewrichten. Ook bij de ooi, die alweer 3 weken geleden ziek werd, is de kreupelheid nog steeds het grootste probleem.

We voeren de dieren nu ook een voedingssupplement voor paarden met gewrichtsproblemen. Hopelijk heeft het een positief effect.

Alle dieren zijn weer behandeld met Butox. Hoewel het een werkzaamheid zou hebben van 4 tot 6 weken, behandelen we alle dieren iedere 2 tot 3 weken.


Dag 18 en 19: zondag 26 augustus en maandag 27 augustus 2007
Na een aantal nieuwe slachtoffers en verdenkingen in korte tijd afgelopen week is het deze dagen GELUKKIG rustig en redelijk stabiel. De twee grootste probleemgevallen op dit moment (de jaarlingram en het ramlam) zijn dankzij de medicijnen koortsvrij en beginnen voorzichtig ook zelf weer wat te eten. Grazen kan vooral het ramlam niet. We zien hem wel staan kauwen op gras dat gewoon nog vast staat in de grond, het gras er af trekken kan hij niet. In de bek zijn nu ook kleine wondjes te zien op het tandvlees en op de tandeloze rand in de bovenkaak. Dat zal te pijnlijk zijn om te kunnen grazen. Omdat hij minder reserves heeft dan de volwassen dieren krijgt hij nog extra geweekte brok in een lammerenfles. De jaarlingram lijkt zichzelf nu - al strompelend - aardig te redden. Hij krijgt geen antibiotica meer, alleen nog pijnstillers. Het ramlam zal vanwege de ontstekingen in de bek waarschijnlijk nog wel een aantal dagen antibiotica nodig hebben.

Lopen gaat bij de besmette dieren zeer moeizaam. Eten gebeurt vooral liggend. We zien nu dus in de 'patientenwei' verschillende afgegraasde halve cirkels met in het midden een plek platgelegen gras. Plaatsen waar de dieren hebben gelegen. Is het gras op, dan staan ze op en gaan ze een meter verderop weer liggen grazen.

De tot nu toe besmette dieren zullen het hoogstwaarschijnlijk wel gaan overleven. De grote vraag blijft of de spier- en gewrichtsproblemen op termijn zullen verdwijnen.


Dag 17: zaterdag 25 augustus 2007
Van zowel de jaarlingram als het ramlam is de temperatuur vanochtend flink gedaald tot 39,6 en 39,8. Dus dat is mooi, medicijn lijkt dus aan te slaan. De jaarling lijkt ook wat alerter te zijn, ligt ook te herkauwen. Hij loopt iets strammer, maar de ziekteverschijnselen aan de bek zijn nog steeds minimaal. Zijn oren hangen zo ongeveer op de grond, een duidelijk teken van onbehagen.

Het ramlam is dus bijna koortsvrij, maar hij is helaas ook gestopt met zelf te eten. Voor hem een lammerenfles met afgeknipte speen met een brokken-smurrie, aangevuld met propyleenglycol en vitaminen. Hij heeft ook overduidelijk last van zijn poten, nu al, op dag 3 van zijn besmetting. Het ziekteverloop is dus echt heel grillig en verschilt van dier tot dier. Maar voor allemaal geldt: koorts en algehele malaise.

Sinds gisterenavond helaas ook een nieuw verdacht dier erbij, nr. 5: een volwassen ram. Lichte koorts en traagheid. Hem ook direct behandeld: hoe eerder we er bij zijn hoe beter zijn kansen zullen zijn.

De ooi waar het allemaal mee begon is, 17 dagen na het begin, op de goede weg terug. Lopen gaat nog niet van harte, maar er zit vooruitgang in. Zij wordt niet meer behandeld. Ook de tweede patiënt, de 2-jarige ram, is niet meer onder behandeling; deze heeft tot nu toe het minst geleden.


Het ramlam met Blauwtong laat overduidelijk de oren hangen.   De jaarlingram met Blauwtong heeft een lichte (witte) snotneus.

Dag 16: vrijdag 24 augustus 2007
Gelukkig nog geen nieuwe slachtoffers vandaag. Maar de dag is nog niet voorbij.

Het ramlam is in ieder geval niet zieker dan gisterenavond. Temperatuur is iets gedaald naar 41,2. Hij eet gelukkig nog steeds zelf brok en pulp, maar wel duidelijk minder gras. Omdat het de op een na kleinste van de ramlammeren is, heb ik de lammerenvoerbak met doorloophek zo ruim gezet dat de patiënt er net doorheen kan, zodat hij door de dag heen extra voer kan opnemen. Al het voer dat er nu ingaat is mooi meegenomen.

De jaarlingram is een ander verhaal. Hij voelt zich een stuk ellendiger dan gisteren. De uiterlijke ziekteverschijnselen zijn nog steeds minimaal. Hij ligt wel erg veel en is erg suf, de temperatuur is maar minimaal gedaald tot 40,7. Hij is gestopt met zelf te eten, de bek is blijkbaar te pijnlijk. Daar gaan we weer: weer een weekje (?) dwangvoeren. Hopen dat we hem in de benen kunnen houden.

Nu blijkt dat ieder dier zijn eigen therapie vereist. Het simpelweg geweekt voer in de bek stoppen en hem zelf laten kauwen, werkt bij deze jongen niet. Hij protesteert heftig en maakt zichzelf blijkbaar zo druk dat hij letterlijk omvalt en met z'n ogen begint te draaien. Kleine shock... Na een paar uurtjes de kalverspeenfles weer voor de dag gehaald en gevuld met driekwart liter lauwwarm water en daarin geweekt lammerenbrok, zodat een dikke vloeistof ontstaat. Na heel even te protesteren, slurpt hij dit, al kauwend op de speen, toch erg snel weg. Mooi, dit werkt dus bij dit dier en gaan we een aantal keer per dag doen zolang hij niet zelf wil eten.


Dag 15: donderdag 23 augustus 2007
De ooi komt vaker zelf in beweging maar de jaarlingram is slechter geworden: 41,0 en een stuk slomer. Bovendien neusuitvloeiing, iets dikkere lippen en dikkere oren. Hij voelt zich duidelijk beroerd. Dag 2 met antibiotica voor hem. En duimen dat hij niet slechter wordt.

De dag is nog niet voorbij of het vierde slachtoffer heeft zich aangediend: een ramlam met ook weer hangende oren en een slome indruk. Temperatuur: 41,6. Behandelen met medicijnen dus maar. We zijn er bij dit dier snel bij: hij eet goed en vanochtend was er nog niets aan te zien. We krijgen er intussen een scherp oog voor.


Jaarlingram met Blauwtong zonder duidelijke symptomen.

Nog een LNV-bericht waaraan ik me erger: mogelijk is er eind dit jaar een vaccin beschikbaar. Nu kan het dus ineens wel sneller? Er moet nog wel "overlegd worden over al dan niet vaccineren bij deze en toekomstige uitbraken van blauwtong". Het zal toch zeker niet waar zijn dat een vaccin niet vrij beschikbaar komt?


Dag 14: woensdag 22 augustus 2007
Een nieuwe patiënt erbij: een jaarlingram. Nog geen duidelijke uiterlijke symptomen, behalve dan ook weer een slome uitdrukking en hangende oren. Temperatuur: 40,0. Direct behandeld met Neopen en Rimadyl.


Dag 12 en 13: maandag 20 en dinsdag 21 augustus 2007
Langzaamaan zet de verbetering bij de ooi door. Ze heeft nog wel erg pijnlijke gewrichten/spieren. Na de verplichte wandeling gaat ze zo snel mogelijk weer liggen. Ze wordt niet meer met medicijnen behandeld, tenzij er een terugslag komt. Nu ze beter eet ook geen vitaminekuur meer en nog maar een keer per dag propyleenglycol.


Dag 11: zondag 19 augustus 2007
Vandaag een kleine terugslag voor de ooi: toch weer lichte koorts. Nog maar een keer Rimadyl.


Dag 9 en 10: vrijdag 17 en zaterdag 18 augustus 2007
De ooi gaat iets beter eten en lijkt een klein beetje beter te lopen. Gestopt met de antibiotica, omdat de problemen nu alleen nog in het beenwerk zitten. Na overleg met Frank Glorie (www.schapendokter.nl) wordt het dier een paar keer per dag verplicht aan het lopen gezet. Dit om te voorkomen dat de spieren te veel in verval raken.

Deze dagen ook veel naar informatie aan het zoeken over de verspreiding van de ziekte en over de ervaringen van anderen. Ook collega Hampshire-fokkers blijken er al mee te maken te hebben: de symptomen blijken heel verschillend, maar ieder verdacht dier lijkt toch wel koorts te hebben. Het Belgische Voedselagentschap geeft vrijwel dagelijks een update van het aantal besmettingen en de locaties. Het Nederlandse ministerie en de VWA houden zich opvallend rustig: een update van het aantal besmettingen vindt maar een keer in de week plaats. Ik lees zelfs berichten dat het ministerie nog niet het idee heeft dat het probleem groter is dan vorig jaar. Is dit struisvogelpolitiek?

De ram krijgt geen medicijnen meer. Hij lijkt geen last meer te hebben.


Dag 8: donderdag 16 augustus 2007
Zowel ooi als ram ongewijzigd. Beide nog steeds op antibiotica en de ooi opnieuw Rimadyl.


Dag 7: woensdag 15 augustus 2007
Vandaag voor het eerst vooruitgang bij de ooi. Ze oogt alerter en de zwelling aan de kop en de lippen is nu duidelijk aan het verminderen. Ze begint voor het eerst ook weer voorzichtig zelf te eten, ook al is het nog heel weinig. Dat het dier zelf weer gaat eten zal ongetwijfeld te maken hebben met de minder pijnlijke bek. Opvallend is dat ze voor het eerst ook weer ligt met een voorpoot naar voren gestrekt zoals schapen vaak liggen, en niet meer met alle poten strak onder het lichaam. Maar het meest opvallende zijn de pijnlijke poten. De problemen lijken naar de poten doorgeslagen: het dier kan bijna niet lopen. Verder ook veel oedeem aan de borst en in de oksels. De urine en mest ruiken heel sterk: afvoer van gifstoffen uit het lichaam?

Behandeling blijft nog dezelfde: antibiotica, propyleenglycol, vitaminekuur en met de hand voeren.

De temperatuur bij de ram is gezakt naar 40,0. Hij heeft nog steeds geen uiterlijke symptomen, maar is ook niet fit. Eten doet hij gelukkig zelf. Voor hem dag 2 met antibiotica.


Dag 6: dinsdag 14 augustus 2007
Vanochtend komt de VWA bloed tappen bij de ooi. Ze wordt gecontroleerd op de klinische verschijnselen: temperatuur, bek/tong, oedeemvorming in de keel en hals, pijnlijke poten. De bek en tong lijken onbeschadigd maar de slijmvliezen zijn wel rood en de lippen dik. Ook de kroonranden blijken gevoelig bij aanraking. De VWA vraagt nog of ik meer verdachte dieren heb: tot dat moment niet...

De VWA is nog maar net het erf af en bij het rondje schapen dat ik nu meerdere keren per dag maak, valt me op dat een van de dekrammen niet fit is. Niet duidelijk ziek, maar een stuk minder alert dan normaal. Direct ook maar temperaturen: 41,1, niet goed dus. Verder geen uiterlijke symptomen behalve dan dat hij wat slomer oogt. Gelukkig eet hij nog goed en hij hobbelt nog redelijk fanatiek achter zijn 'dames' aan. Ook deze jongen wordt direct behandeld met antibiotica en Rimadyl.

De ooi krijgt dezelfde behandeling als de dagen ervoor en is nog onveranderd: ziek.


Dag 5: maandag 13 augustus 2007
's Morgens de eigen veearts op de hoogte gebracht van de symptomen. Hij heeft genoeg aan mijn beschrijving en komt zelf niet kijken. Hij meldt de verdenking bij de VWA. Het verbaast hem niet: hij heeft al verschillende meldingen gehad en weet zeker dat op dit moment maar een fractie van het werkelijke aantal besmettingen ook wordt gemeld.

Ik haal een nieuwe voorraad medicijnen: naast antibiotica, die belangrijk zijn als 'paraplu' om bijkomende bacteriële infecties op te vangen, krijg ik Rimadyl cattle mee dat moet dienen als koortsremmer, ontstekingsremmer en pijnstiller. Voordeel is dat je dit middel maar eenmaal in de drie dagen hoeft te injecteren.

Onze eigen veearts is er trouwens niet zo zeker van dat de vruchtjes zullen worden afgedreven. Het is niet uitgesloten dat het dier 'gewoon' zal aflammeren: zoveel mensen, zoveel meningen, de tijd zal het leren. Maar dit is sowieso van later zorg, eerst maar eens zorgen dat het dier het zelf overleeft. Dat is op dit moment helemaal niet zeker.

De koorts is in ieder geval onder controle: de temperatuur schommelt vanaf vandaag tussen de 38,5 en 39,5. Verder is ze nog steeds overmatig (schuimachtig) aan het speekselen en heeft ze duidelijk dikkere lippen. Ze ligt vrijwel de hele dag en voelt zich nog steeds erg beroerd.

Eten doet ze sinds de opleving van gisterenavond weer niet. Dan maar dwangvoeding, naast de dagelijkse antibiotica, propyleenglycol en vitaminekuur. De dwangvoeding bestaat uit geweekte pulp en geweekte lammerenbrok (toch energierijker dan gewone schapenbrok). Een aantal keer per dag stop ik kleine handjes smurrie in haar bek. Gelukkig kauwt ze dit toch vrijwillig weg. Omdat ik niet zie dat ze zelf drinkt geef ik haar ook dwangmatig water met het drenchpistool dat ik voor de propyleenglycol gebruik. Wel voorzichtig om te voorkomen dat het dier zich verslikt.

Op advies van een collega Hampshire fokker los ik 's avonds ook nog brokken op in een flinke hoeveelheid water en dien het toe met een bierflesje. Je wordt er zelf niet schoner op, maar ook dit werkt wel. Later gebruik ik een kalverdrinkfles (plastic 2-liter fles) met een grote kalverspeen waarvan ik een stuk afsnij: dit werkt nog beter dan het bierflesje. Naast de pulp en brokken geef ik het dier nu ook met de hand vers geknipt jong gras: ook dit wordt goed weggekauwd. Zolang ze eet, is er hoop.


Dag 4: zondag 12 augustus 2007
's Morgens lijkt de temperatuur wat beter (39,9) maar deze is 's middags alweer opgelopen tot 40,7. Eten doet het dier nog steeds bijna niet, dus tijd voor een hardere aanpak. Bij de dienstdoende weekend-veearts zijn we koortsverlagende injecties en eetlustopwekkende injecties gaan halen. Dit heeft effect! De temperatuur zakt binnen een paar uur naar 39,3 en het dier staat weer te eten! Daarnaast natuurlijk opnieuw antibiotica, propyleenglycol en vitaminekuur.

Gevraagd naar de effecten op de dracht vertelt de dienstdoende veearts ons stellig dat de vruchtjes zullen worden afgedreven nu het dier zo'n koorts heeft.


Dag 3: zaterdag 11 augustus 2007
De ooi is nog zieker geworden, ze eet nu bijna niet meer. Naast de antibiotica ook maar begonnen met het toedienen van propyleenglycol en een vitaminepreparaat. De koorts is nu ook serieus en stijgt van 40,1 's middags naar 40,7 's avonds.


Dag 2: vrijdag 10 augustus 2007
Vandaag blijkt het toch serieus. De ooi is echt ziek, ligt suf in de wei en komt traag naar de voerbak. Bovendien ligt ze een beetje te schuimbekken. Ik denk direct aan blauwtong. Temperatuur opgenomen: 39,4, dus dat is nog acceptabel. Wel al meteen antibiotica gespoten (Neopen). Nog geen veearts gewaarschuwd, die kan toch niets doen voor het dier. Melden kan de volgende dag ook nog.

's Avonds ook meteen alle andere schapen nog maar eens behandeld met Butox, zowel een streep over de rug als ook de kale oksels en liezen ingesmeerd.


Dag 1: donderdag 9 augustus 2007
Eén van de net drachtige jonge ooien oogt 's avonds tijdens het voeren niet helemaal fit. Ze komt nog wel naar de voerbak en eet ogenschijnlijk goed. Op dat moment heb ik er geen extra aandacht aan gegeven.




Samenvatting

We krijgen regelmatig vragen over hoe wij zieke dieren herkennen en wat we vervolgens doen. Samengevat geldt bij onze dieren:

Herkenning:

  • Niet mee kunnen komen in de groep, slecht gevulde pens, veel liggen, hangende oren, eten doen ze de eerste dag meestal nog wel wat. Alle zieke dieren hebben koorts: tussen 40,0 en 42,0.
  • Meestal na een dag of 2 niet meer kunnen eten door de pijnlijke bek. De dieren hebben neusuitvloeiing, speekselen en hebben opgezette lippen en rood pijnlijk tandvlees.
  • Een stijve kreupele gang en liever helemaal niet willen bewegen.
  • Sommige dieren hebben oedeem tussen de kaaktakken, in de hals of tussen de voorpoten.

Onze behandeling:

  • Een dier met hoge koorts wordt bij ons direct behandeld met antibiotica (Neopen) en pijnstillers/koorts- en ontstekingsremmers (Rimadyl Cattle), ook als er verder nog geen zichtbare ziekteverschijnselen zijn. Andere ziekteverschijnselen treden meestal de volgende dag op.
  • Antibiotica geven we de meeste dieren zo nodig bijna een week lang.
  • Pijnstillers/koorts- en ontstekingsremmers krijgen ze zeker gedurende twee weken. Zodra de dieren zich zichtbaar beter voelen, stoppen we ook daarmee. Ze zijn dan nog wel erg kreupel, maar grazen al wel weer (al dan niet liggend).
  • Als de dieren slecht kunnen eten, worden ze met een speenfles (met afgeknipte speen zodat een gat van ca. 1 cm ontstaat) een aantal maal per dag bijgevoerd met geweekte lammerenbrok (ca. 100 gram brok aanvullen tot een halve liter water), aangevuld met propyleenglycol. Verder hebben ze continu geweekte pulp/brok, goede kwaliteit hooi en schoon water beschikbaar.

Infectiedruk beperken:

  • Hoewel de geadviseerde insecticiden niet lijken te werken worden onze dieren toch regelmatig behandeld met Butox pour-on. Behalve een streep over de rug, krijgen ze ook (met een kwastje) een streek op de onbehaarde huid in de oksels en de liezen.
  • De stal is behandeld met Alfacron Plus.
  • De gezonde dieren staan nu opgestald. De zieke dieren staan apart van de gezonde en krijgen overdag zoveel mogelijk beweging om de spieren niet verder in verval te laten raken.
  • De gezonde dieren en de zieke dieren die voldoende eetlust hebben, krijgen knoflookolie door het voer (pulp/brok).




» Reageer op dit artikel



Saskia Bezemer
www.hofvanautriche.com